OKULLARDA MOTİVASYON

Motivasyon, insan yaşamının her alanında ve her zaman, farkına varılmasa dahi var olan bir olgudur. İnsanı belirli amaca yönlendirmek ve bu amaca ulaşmak için devamlılığı sağlamak adına gösterilen çabaların tamamıdır. Geçmişten günümüze insanlar yaşamak ve hayatlarına devam edebilmek için çalışmak ve geçimlerini sağlamak zorundadır. Bu zorunluluklardan dolayı gerek sosyal yaşamlarında gerekse de iş hayatlarında belli bir performansa sahip olmalıdırlar. Çalışma hayatında performansın devamlılığı için motivasyon hayati önem taşımaktadır. Bu nedenle çalışanların organizasyon içindeki ve dışındaki fiziksel, örgütsel ve psiko-sosyal ihtiyaçlarının düzgün bir şekilde tespit edilip bu hususta önlemler alınması gerekmektedir (Aydın, 2013: 71). Motivasyon, bugün dahi üzerinde sürekli araştırmalar yapılan bir konudur. Motivasyon kelimesinin kökeni Latince ‘movere’ yani ‘hareket ettirme’ kelimesinden gelmektedir. İnsanın zihinsel, fiziksel ve ruhsal açıdan belirli bir amaç için belirli bir hedef doğrultusunda yönlendirilmesi motivasyon olarak tanımlanabilir. Motivasyonun psikolojik bir olgu olması onun pek çok farklı alanda değişik açılardan ele alınmasına ve onunla ilgili farklı tanımlamalar yapılmasına sebep olmuştur (Büte, 2011: 80). İnsan ilişkileri okulu ile birlikte 1930’lu yıllardan itibaren, örgütlerin amaçlarına ulaşmasında, verimliliğinin ve başarısının artırılmasında çalışanlarının mutluluğunun sağlanmasının ve insan ilişkilerinin önemi vurgulanmış, Hawthorne araştırmaları ile işyerinde gruplar arası etkileşimin iş çıktılarına önemli ölçüde etkisinin olduğu ortaya konulmuştur (Bakan, 2011: 63). Klasik yönetim yaklaşımlarının insan faktörünü arka planda tutan uygulamalarının yetersiz kaldığı görülmüştür. İnsanı ihmal eden bir yaklaşımla, ne kadar sistematik çalışılırsa çalışılsın dengeli bir başarının sağlanamayacağı anlaşılmıştır. Neoklasik yönetim anlayışı ile çalışanlara önem verilmesi gerektiği, onların mutluluğunun iş sonuçlarını olumlu etkilediği, çalışanların örgütün amaçlarını kendi amaçları gibi benimsemesinin verimliliği ve yüksek bir başarıyı getirdiği anlaşılmıştır. Bu yaklaşımlarla birlikte işyerinde çalışanların moral, motivasyon ve örgütsel bağlılık düzeylerinin artmasını sağlayacak faktörler araştırılmaya başlanılmıştır (Kanoğlu, 2007: 23). Motivasyon hayatın her alanında olduğu gibi çalışma yaşamında da önemlidir. Çünkü meslekten alınan doyum oranı doğrudan ya da dolaylı olarak performansı ve verimliliği etkilemektedir. Motivasyon içsel motivasyon ve dışsal motivasyon olmak üzere iki kaynağa sahiptir. İç motivasyonu yüksek olan kişilerin içten gelen çalışma isteğinin arkasındaki güç; yaptıkları işe duydukları şahsi ilgi, istek ve yaptığı işten duyduğu tatmin miktarıdır (Akbaba, 2008). Dışsal motivasyon ise bireylerin bulundukları ortamlarda çevresel faktörlerden gelen uyarıcılarla ilgilidir (Eker, 2006: 125. Öğretmenlerin okulda eğitim hedeflerine ulaşmadaki belirgin rolüne rağmen, Ala-Adeyemi ve Afolabi (1990) ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO, 2009), öğretmenlerin motivasyonunun, birçok gelişmekte olan ülkede hatırı sayılır bir şekilde düşme eğiliminde Torres, öğretmenlerin durumunun çok uzun zamandır çağımızın eğitimsel gelişiminin en önemli “hassas nokta” haline geldiğini açıklamıştır. Stol ve Fink’e göre öğretmen motivasyonu, öğretmenleri mutlu etmek, tatmin etmek, adanmış ve iş yerlerinde en iyilerini ortaya çıkaracak şekilde yapmak için yapılan her şeydir, bu sağlandığı ölçüde hem öğrenciler hem de veliler ve okulun diğer paydaşları bu sonuçtan büyük ölçüde faydalanacaktır (Karadağ, Akbolat ve Çelen 2015: 66). Her bireyin hem içsel hem de dışsal ihtiyaçları vardır. İçsel olarak motive olan bir öğretmenin, elde ettiği tatmin başarı duygusuyla kendini gerçekleştirme düzeyi artacak ve okullardaki sorumluluklarını başarıyla yerine getirecektir. Bu nedenle, eğitim örgütleri, öğretmenleri etkili kılmak için içsel motivasyonu artıracak stratejiler geliştirmeli ve aynı zamanda okulun gelişmesi yolunda bazı dışsal motivasyonları işe koşmalıdır. Öğretmen motivasyonu, okul sistemi içinde belirleyici olan önemli faktörlerden birisi olarak görülebilir. Öğretmenlerin, öğretim programlarını uygulamaya dönüştürmesi, öğrencilerin bilişsel, duyuşsal, psikomotor özelliklerini ve değerlerini şekillendirmelerinde oynadığı önem göz önünde bulundurulduğunda, öğretmenleri eğitim hedeflerine ulaşmak için “ucuz” bir işgücü yerine yetenekli işçiler olarak görmek önemlidir. Öğretmen motivasyonunun ve ilişkili olan faktörlerin araştırılması, eğitim sistemini ve okulu geliştirmede çok önemli katkıları olacaktır. Öğretmenlerin kendi amaç ve beklentileriyle çalıştıkları okullardaki çalışma ikliminin örtüşmesi ve birbirini tamamlaması, öğretmenlerin ihtiyaç ve gereksinimlerini karşılayabilecek çalışma ortamlarının sağlanması, örgütsel motivasyonu sağlayacak bu durumda okuldaki tüm paydaşları okulun amaçları doğrultusunda harekete geçirecektir. Bu şekilde sağlanan olumlu bir motivasyon ortamında; etkin, verimli ve iş doyumu yüksek öğretmen ve yöneticilerin oluşturduğu, kaliteli eğitim veren okullarda çalışma fırsatı elde edilebilir (Bakan, 2011: 82). Tüm bu açıklamalardan da görüleceği üzere, literatür motivasyona ilişkin teorik bazda ele alınan birçok özelliği uygulamada öğretmenlerin neleri nasıl yapması gerektiğine ilişkin pratik önerilere de yer vermektedir. Diğer taraftan eğitim yöneticilerinin, öğretmenlerin verimli çalışmasını sağlamak ve öncelikle okuldaki tüm çalışanları neyin motive ettiğini bilmeleri gerektiği de önem arz etmektedir.

Dr. Berna YILMAZ